Devrim Sayın Anlatıyor: Motosiklette Sıralı Kontroller

Arkadaşlar hepinize merhabalar. Bugün sizlerle motosikletimize binmeden önce motosikletimizle ilgili neleri kontrol etmemiz gerektiği ile ilgili detaylı konuşuyor olacağız.

Öncelikle motosiklet tamamen bir planlama işi. Bunu tamamen bilmemiz gerekiyor. Planlamamız da sabah uyandığımız anda başlıyor. Kesinlikle abartmıyorum. Buna inanın. Her motosiklet sürücüsü bilir ki sabah uyandığında yaptığı ilk iş, perdeyi aralayarak havanın nasıl olduğunu kontrol etmek. Ona göre yol planını yapmak. Ne giyeceğim, motosiklete binecek miyim, binmeyecek miyim? Aynı şekilde motosiklete binmeden önce de yapmamız gereken bir planlama ve bir checklist var. Haydi gelin bu checklist üzerine konuşalım.

İngilizler, motosikletimizle ilgili kontrollerimizi yaparken şunu söylemişler. Bir akrostiş yapalım ve buradaki kontrol edeceğimiz her şeyi bize hatırlatsın deyip, POWDERS demişler. Yani petrol, oil, water, damage, electric, rubber, suspension ve steel. Biz Türkler de buna AYSEL, yani akaryakıt, yağ, su, elektrik ve lastik demişiz. Daha sonra müfredata konu şöyle girmiş, önden arkaya, aşağıdan yukarıya sıralı kontrol yapalım. Haydi o zaman yapalım.

Evet arkadaşlar, motosikletimin en önünde lastiğim bulunuyor ve lastikle ilgili kontrol etmem gereken dört ana husus var. Bu kriterlerden kısaca bahsetmemiz gerekirse, öncelikle hava basıncı bizim için çok kıymetli. Motosikletimizin hava basınçlarının kaç olduğunu muhakkak biliyor olmamız gerekli. Motosikletimizin üzerinde yazabilir. Eğer üzerinde yazmıyorsa muhakkak manuelini okumanızı şiddetle tavsiye ediyoruz. Ben kendi motosikletim için önde 36, arkada 42 PCI basınç olması gerektiğini biliyorum. Ama bu basınçlar ne zaman olmalı? Motosikletimi hiç hareket ettirmeden. Lastiklerim soğukken bu şekilde olmalı. Eğer 3 km ileride bir benzin istasyonu var, oraya gideyim, lastik basınçlarımı kontrol edeyim,  diyorsam bilin ki hata yapıyorum. Çünkü o 3 km boyunca lastiklerim dönecek, ısınacak, ısınan hava genleşecek ve içindeki basınç olduğundan daha fazla gözükecektir. Bu da benim yanılmama sebep olacaktır. Birinci husus bu, lastiklerim soğukken doğru basınçta mı değil mi kontrol ediyorum. Bunu yapabilmenin de bir yolu muhakkak mekanik ya da dijital bir basınçölçer bulundurup, basınçlarınızı ölçmeniz olacak.

İkinci kriterim, lastiklerim üzerinde herhangi bir vida, çivi vesaire girmiş mi, batmış mı, patlamasına sebep olacak bir şey var mı diye kontrol etmem gerekiyor.

Üçüncü unsurum lastik et kalınlıkları. Lastik aralıklarında bir referans noktası vardır. O referans noktasına değdiği andan itibaren artık lastikleriniz kullanılmayacak durumda anlamına gelmektedir. Buna da çok özen göstermemiz lazım.

Ve son olarak lastiğin üretim tarihleri. Şunu iyi bilmeliyiz ki motosiklet lastiklerinin rafta saklanma ömürleri 5 yıldır arkadaşlar. Doğru koşullarda saklanıyorsa 5 yıl rafta kalabiliyorlar. Ama motosikletin üzerine taktığım andan itibaren 2 sene ömürleri var. Yani diyelim ki ben motosiklete bu lastiği taktım ve yurt dışına gittim. 2 yıl sonra geri döndüm. Yaşasın, lastiklerim sıfır diye düşünüyorum. Maalesef artık kullanılması benim için riskli hale gelmiş bir lastik var. Dolayısıyla lastiklerimin üzerinde yazan üretim tarihlerine ve ne zaman takıldığına çok dikkat etmem gerekiyor. Lastiklerin üzerinde üretim haftası ve yılı olarak muhakkak size belirtilmiş olacak.

Lastiklerimi kontrol ettim. Hemen arkasına doğru, geriye geliyorum. Lastiklerimin bağlı olduğu bir jant var. Jantımda herhangi bir kırık, çıkık vesaire var mı? Bunu kontrol ediyorum. Geriye doğru geldim. Bir disk var. Fren diski. Biz makine mühendisi değiliz arkadaşlar. Disklerin üzerindeki küçük problemleri tabii ki fark edemeyeceğiz ama büyük bir sorun varsa muhakkak fark edebiliriz. Özellikle disk kilidi unutma gibi bir hatayı çok yapıyoruz. Ayrıca şuna da dikkat etmeniz lazım. Bağda, bahçede oynayan çocuklar disklerin arasına vida, çivi vesaire sokmuş olabilir. Bunlar olabilen şeyler. Bunu görmezseniz sizin için büyük bir sorun teşkil edecektir.

Geriye doğru geldiğimde hemen bir amortisör görüyorum. Amortisörle ilgili de konuşmamız gerekirse bizi yolda tutan, yola bağlayan en önemli şeylerden biri lastikse, diğeri amortisördür. Amortisörlerimizin içerisinde yağ ve keçeler var. Eğer bozuk ve tozlu yollarda çok sürüyorsak keçelerden kaynaklı sızmalar yaşanabilir ve amortisörünüzün yağı boşalabilir. Tabii boşaldığı andan itibaren size doğru hizmet etmeyecektir. Ancak bizim en büyük kaygımız şudur ki amortisörden akan yağ nereye gitti? Buradan akan yağ, büyük ihtimalle disklerinize, fren kaliperinize ya da en kötüsü lastiğinize bulaşabilir ve bizi çok zor duruma sokabilir. O sebeple motosiklete binmeden önce amortisörümüzde herhangi bir yağ kaçağı var mı yok mu diye parmakla kontrol etmek bizim için çok güvenli olacaktır.

Biraz daha yukarıya ve geriye geldiğimde beni bir elektrik sistemi karşılıyor. Farlarım, sinyallerim, sis farlarım. Arkada fren lambalarım çalışıyor mu, sis lambalarım çalışıyor mu? Bunu anlayabilmek için motosikletinizi geriye bir duvara doğru park ederseniz yansımadan çok daha iyi anlayacaksınız. Eğer sizin için zor olmayacaksa sinyale ya da fren lambasını elinizi koyarak yansımasından fark edebilirsiniz.

Biraz daha geriye geldiğimde, motosikletin üzerinde genel anlamıyla sıvıları kontrol etmemiz gerekir. Radyatör sıvısı, su sıvısı yeteri kadar var mı? Hidrolik sıvılarım yeteri kadar var mı? Motor bloğunda yeteri kadar yağ var mı, bize verilen referanslar içerisinde olup olmadığını muhakkak kontrol etmemiz gerekiyor.

Biraz daha geriye geldiğimde beni kocaman bir yakıt deposu karşılıyor. Arkadaşlar yıl 2025, yüz binlerce lira para ödeyip motosiklet alıyoruz ama hala bir kısmında yakıt göstergesi olmayabiliyor. Bazen de şöyle durumlarla karşılaşabiliyoruz, göstergeye bakıp deponuzda benzin var diye düşünüyorsunuz ama maalesef şamandıra takıldığı için yakıtın ne kadar olduğunu göremiyor oluyorsunuz. Burada da emin olabilmek için şunu yapmanız gerekiyor. Benzin deposunun kapağını açın. İçini gözle kontrol edin. Eğer içinde yakıt göremiyorsanız muhakkak sallayarak duymaya çalışın. İçinde yeteri kadar yakıt var mı? Sizi bir sonraki benzinliğe götürecek kadar yakıt var mı diye kontrol edin.

Hemen geriye doğru geldiğimde koca bir motor bloğu karşılıyor beni. Evet, bizler bu konuda çok bilgili olamayabiliriz. Teknisyenler değiliz, makine mühendisleri değiliz ama motorumda herhangi bir problem varsa çoğu zaman bunu gözle tespit edebiliriz. Bir yağ sızıntısı, bir sıvı sızıntısı, su sızıntısı varsa motorunuzla ilgili ciddi bir problem var demektir. Bunu gördüğünüz takdirde lütfen motosikletinizi çalıştırmayın. En yakın teknik servise başvuruda bulun.

Biraz daha geriye geldiğimde motosikletimin aktarma organı olan zincirle karşılaşıyorum. Bazı motosikletlerde bunun şaft olma ihtimali var. Şaftsa eğer tabii kontrol edilecek fazla bir şey yok. Gözümle bir sızıntı var mı diye kontrol ederim. Ama zincirim varsa kontrol etmem gereken üç tane unsur var arkadaşlar. Bunlardan bir tanesi zincirim yeteri kadar gergin mi? Bunu da yine servisinizden destek alarak veya manueli okuyarak belki kendiniz ayarlama ihtimaliniz var. İkinci kriterim zincirim yeteri kadar temiz mi? Üçüncü kriterim de zincirim yeteri kadar yağlı mı? Bunları kontrol etmem gerekiyor. Genel kanaat şudur ki diyelim 400 km sürdünüz, zincirinizi yağlayın. İkinci 400 km’yi sürdüğünüzde yani kilometreniz 800 olduğunda, zincirinizi temizleyin ve yağlayın şeklinde, periyod böyle devam ediyor olmalı.

Hemen motor bloğumuzun gerisinde yine bir arka amortisör ve arka lastik bizi karşılıyor. Önde söylediğimiz her şey arkası için de geçerlidir.

Evet, kontroller sırasında artık finale yaklaşıyoruz. En sonunda motosikletime sonradan taktığım komponentler ve aksesuarlar için yerinde doğru duruyor mu, aynalarım uygun mu, arka çantamda herhangi bir gevşeme vesaire var mı, ön camımda gevşeme var mı diye kontrol ediyorum. Artık benim için motosiklet güvenli. Güvenle binip seyahat edebilirim.

Arkadaşlar bir araştırma yapılmış ve motosiklet kazalarının %7'sinin motosikletteki bir sorundan kaynaklanan sebeplerle olduğu tespit edilmiş. Bu yüzden diyoruz ki böyle önden arkaya, aşağıdan yukarıya doğru bir sıralı kontrol yaparsam bu %7'nin büyük bir kısmını bertaraf etmiş olurum. Hepinize güvenli, keyifli sürüşler diliyorum.